Powoływanie sędziów w Niemczech - informacje podstawowe

 Wybór sędziów w Niemczech Powiększenie obrazu (© colourbox)

Sędziowie wybierani są w Niemczech w sposób pluralistyczny. Z uwagi na federalną strukturę państwa oraz wertykalny podział władzy Republiki Federalnej Niemiec istnieją odmienne uregulowania dotyczące powoływania sędziów federalnych względnie sędziów poszczególnych landów. W związku z tym polityczny wpływ władzy wykonawczej na wybór sędziów jest ograniczony. Ponieważ poszczególnymi landami rządzą różne partie i koalicje, wpływ pojedynczej partii na wybór sędziów wszystkich instancji jest praktycznie niemożliwy.

Sądy federalne

Zasady powoływania sędziów pięciu sądów federalnych określa Ustawa Zasadnicza (art. 92-104). Stanowi ona, że sędziowie są niezawiśli.

Sędziów federalnych mianuje Prezydent Federalny. O ich powołaniu decyduje najpierw Federalna Komisja Wyboru Sędziów (art. 95 II Ustawy Zasadniczej). Jej skład gwarantuje udział przedstawicieli szczebla landowego. Komisja Wyboru Sędziów składa się z 16 ministrów krajów związkowych odpowiedzialnych za daną dziedzinę na szczeblu landu oraz z 16 członków wybranych przez Niemiecki Bundestag. W przypadku tych ostatnich odpowiednie proporcje partyjne gwarantują wybory proporcjonalne. W samym wyborze sędziów federalnych właściwy minister federalny nie ma prawa głosu, może jedynie wysunąć swoją propozycję kandydata. Przedstawiciele władzy sądowniczej współuczestniczą w wyborze sędziów z ramienia tzw. rad prezydialnych, które przekazują swoje stanowisko dotyczące kwalifikacji kandydata. Bez tego mianowanie sędziów nie jest możliwe.

Federalny Trybunał Konstytucyjny

Aby także na tym szczeblu zagwarantować podział władzy, sędziowie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego wybierani są po połowie przez Bundestag (reprezentowany przez komisję wyborczą) i przez Bundesrat, przy czym w każdej z Izb Parlamentu wyboru dokonuje się kwalifikowaną większością 2/3 głosów. W wyborze sędziów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego nie jest przewidziany współudział Federalnego Ministra Sprawiedliwości. Wybranych sędziów Federalnego Trybunału Konstytucyjnego mianuje Prezydent Federalny.

Federalny Prokurator Generalny

Urzędy Federalnego Prokuratora Generalnego i Federalnego Ministra Sprawiedliwości są w Niemczech rozdzielone.

Federalnego Prokuratora Generalnego mianuje Prezydent Federalny na propozycję Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości. By zagwarantować współudział landów, nominacja wymaga zgody Bundesratu. Urząd Federalnego Prokuratora Generalnego jest elementem władzy wykonawczej. Nie posiada prawa wydawania poleceń wobec Federalnego Trybunału Konstytucyjnego oraz prokuratur krajów związkowych. 

Sądy na szczeblu landów

Przeważająca większość spośród blisko 20 000 sędziów w Niemczech działa na szczeblu kraju związkowego. Ich powoływanie leży tym samym w gestii danego landu. Nie przewiduje się tu współudziału organów szczebla federalnego.

W ośmiu landach (Bawaria, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Dolna Saksonia, Nadrenia Północna-Westfalia, Nadrenia-Palatynat, Kraj Saary, Saksonia oraz Saksonia-Anhalt) sędziów wybiera i mianuje rząd danego kraju związkowego. W pozostałych landach w powoływaniu sędziów w różnym zakresie współuczestniczą komisje wyboru sędziów. W ich skład wchodzą w większości deputowani do Landtagu i częściowo także przedstawiciele sądownictwa lub adwokatury.

Nadzór służbowy

Sędziowie podlegają nadzorowi służbowemu tylko na tyle, na ile nie ogranicza to ich niezawisłości (art. 97 Ustawy Zasadniczej). Wszystko ma na celu zapewnienie prawidłowego wypełniania obowiązków służbowych. By uniemożliwić wywieranie wpływów politycznych, władza wykonawcza nie może wpływać na postępowanie dyscyplinarne.